Makale
Makale
Cumhuriyet Halk Partisi İstanbul Teşkilatından Genel Merkeze Gelen Siyasi Şikâyetler (1948-1950)
Political Complaints From the Republican People’s Party’s Istanbul Organization to the Central Headquarters (1948-1950)
Hacı Veli GÖK
Yıl 2026, Sayı 22, Sayfalar:163-190
The Republican People’s Party (RPP) was founded on September 9, 1923, under the name People’s Party and renamed itself the Republican People’s Party on November 10, 1924. Except for the experiences of the Progressive Republican Party and the Free Republican Party, the RPP operated as a single party in the country until 1945. However, following the general elections of May 14, 1950, it was forced to cede power to the Democrat Party. The basis of this study is that the RPP, which had not acted with voter concerns prior to multi-party rule, embarked on a series of quests and efforts to politically eliminate the opposition, particularly when faced with a powerful rival like the Democratic Party. In this regard, it appears that the RPP implemented certain measures to eliminate its political rivals between 1948 and 1950. An examination of RPP political activities during this period reveals that the names of individuals who were set their heart on DP or supporters of the DP in various sectors and institutions in Istanbul were directly reported to the relevant institutions. Correspondence between the RPP Istanbul Provincial Headquarters, the RPP General Secretariat, and relevant ministries can be cited as examples of this. The primary concern here stems from the fact that these individuals, due to their positions, were in a position to quickly create an anti-CHP base. This study examines the political activities carried out by the RPP in Istanbul to maintain power before the general elections of May 14, 1950. In this context, it attempts to reveal the kinds of political activities the RPP undertook in Istanbul to weaken the opposition during the critical period between 1948 and 1950, leading up to the 1950 general elections. Methodologically, primary sources were utilized, and a wide-ranging resource review was conducted. Comprehensive research was conducted, focusing primarily on the Presidential Republic Archives, periodicals and newspapers, the Turkish Grand National Assembly’s Minutes Journals, and authored and secondary literature works.
Cumhuriyet Halk Partisi 9 Eylül 1923 tarihinde Halk Fırkası adı ile kurulmuş, 10 Kasım 1924 tarihinde ise Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) adını almıştır. CHP, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ve Serbest Cumhuriyet Fırkası deneyimleri dışında 1945 yılına kadar ülkede Tek Parti olarak faaliyet yürütmüştür. 14 Mayıs 1950 genel seçimleri sonucunda ise iktidarı Demokrat Parti’ye (DP) bırakmak zorunda kalmıştır. Çalışmanın temeli, çok partili yaşam öncesi oy kaygısı ile hareket etmeyen CHP’nin çok partili yaşam ile birlikte, özellikle DP gibi güçlü bir rakibin karşısına çıkmasıyla muhalefeti siyaseten bertaraf etmek için bir takım arayış ve çalışma içerisine girmesine dayanmaktadır. Bu noktada 1948-1950 arasında CHP’nin siyasi rakiplerini bertaraf etmek adına bazı önlemlere başvurduğu görülmektedir. Bahse konu tarihler arası CHP siyasi faaliyetleri incelendiğinde, İstanbul’daki birtakım sektör ve kurumlarda DP taraftarı olan ya da DP’ye gönül vermiş bazı kişilerin isimlerinin ilgili kurumlara doğrudan raporlandığı görülmektedir. CHP İstanbul İl Başkanlığı, CHP Genel Sekreterliği ve ilgili bakanlıklar arasında yapılan yazışmalar bu duruma örnek olarak gösterilebilir. Buradaki temel endişe ise bu kişilerin makamları gereği kısa sürede CHP aleyhtarı bir kitle yaratabilecek konumda olmalarından kaynaklanmaktadır. Çalışmada, CHP’nin 14 Mayıs 1950 genel seçimleri öncesi iktidarı elinde tutmak adına İstanbul’da yürüttüğü siyasi faaliyetler incelenmiştir. Bu bağlamda 1950 genel seçimleri öncesi kritik bir devre olan 1948-1950 arası dönemde CHP’nin muhalefetin gücünü kırmak adına İstanbul’da ne türden siyasi çalışmalar yaptığı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu doğrultuda yöntemsel olarak öncelikle ana kaynaklardan faydalanılmış ve geniş yelpazede bir kaynak taraması yapılmıştır. Cumhurbaşkanlığı Cumhuriyet Arşivleri, dönem gazeteleri ve dergileri, TBMM Tutanak Dergileri ve teliftetkik eserler başta olmak üzere kapsamlı bir araştırma gerçekleştirilmiştir.