Makale
Makale
Osmanlı Deniz Ticaretinde Emperyal Rekabet: İngiltere’nin Mahsusa Şirketi İmtiyazını Alma Teşebbüsü (1908-1910)
Imperial Competition over Ottoman Maritime Trade: The British Attempt to Acquire the Mahsusa Company (1908–1910)
Mustafa Can GÜRİPEK
Yıl 2026, Sayı 22, Sayfalar:69-92
At the turn of the 20th century, the Ottoman Empire emerged as a key arena of imperial rivalry due to its strategic location and vital trade routes. This study focuses on a failed British attempt to acquire a concession over the Mahsusa Company (İdare-i Mahsusa), the Ottoman state-run steamship monopoly. Drawing on archival sources, feasibility reports, and British diplomatic correspondence, it explores how the Committee of Union and Progress (CUP) initially supported the concession to balance German and French influence. However, the plan collapsed due to parliamentary opposition, nationalist economic concerns shaped by Listian ideas, intra-British corporate conflicts, and German diplomatic pressure. The case of the Mahsusa Company illustrates the complex interplay between imperial competition, economic nationalism, and infrastructure politics in the late Ottoman period. It also highlights how financial tools such as concessions and bond issuance became means of geopolitical influence during the Empire’s final decades.
20. yüzyılın başında Osmanlı İmparatorluğu stratejik konumu ve önemli ticaret yolları nedeniyle imparatorluklar arası rekabetin önemli bir arenası hâline geldi. Bu çalışma, Osmanlı Devleti’nin tekelinde olan Mahsusa Şirketi (İdare-i Mahsusa) üzerinde imtiyaz hakkı elde etmek için İngiliz girişimine odaklanmaktadır. Arşiv kaynakları, fizibilite raporları ve İngiliz diplomatik yazışmalarına dayanarak, İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin (İTC) başlangıçta Alman ve Fransız etkisini dengelemek için imtiyazı nasıl desteklediğini araştırmaktadır. Ancak bu imtiyaz; İngiliz Parlamentosu’nun muhalefeti, İTC’nin List’in fikirlerinden etkilenen milliyetçi endişeleri, İngiliz şirketleri arasındaki çatışmalar ve Alman diplomatik baskısı nedeniyle başarısız oldu. Mahsusa Şirketi örneği, Osmanlı’nın son döneminde uluslararası rekabet ve ekonomik milliyetçilik arasındaki karmaşık etkileşimi göstermektedir. Ayrıca, imtiyazlar ve tahvil ihracı gibi finansal araçların, Osmanlı İmparatorluğu’nun son yıllarında jeopolitik etki aracı hâline geldiğini de vurgulamaktadır.